Kiedy wykopać buraki? Pierwszy przymrozek nie jest dobrym doradcą

Kiedy wykopać buraki?

Buraki ćwikłowe przeznaczone do przechowywania wykop, gdy:

• Korzenie osiągnęły wielkość charakterystyczną dla odmiany.
• Największe egzemplarze zaczynają wyraźnie wystawać nad ziemię.
• Liście stopniowo tracą wigor, ale nie są całkowicie zniszczone.
• Gleba jest stosunkowo sucha i daje się łatwo osypywać.
• Prognozowane są nocne spadki temperatury w okolice zera.
• Od siewu minął okres wegetacji podany dla odmiany.
• Korzenie są zdrowe i nie wykazują objawów pękania ani gnicia.

Nie warto czekać na pierwszy mocny przymrozek jako sygnał do rozpoczęcia pracy. Wystająca ponad ziemię część korzenia jest bezpośrednio narażona na niską temperaturę. Uszkodzone tkanki gorzej się przechowują i łatwiej ulegają gniciu.

Kiedy wykopać buraki przeznaczone na zimę?

Termin zbioru zależy przede wszystkim od terminu siewu i odmiany. Buraki wysiane wiosną na wczesny zbiór mogą być gotowe już latem. Odmiany przeznaczone do przechowywania, wysiewane później, zazwyczaj pozostają na zagonie do września albo października.

Okres wegetacji może wynosić orientacyjnie od około 90 do ponad 120 dni. Nie należy jednak liczyć dni bez obserwacji roślin. Chłodna wiosna, susza albo zbyt gęsty siew mogą opóźnić wzrost. Z kolei korzenie pozostawione zbyt długo w sprzyjających warunkach mogą stać się przerośnięte, włókniste albo podatne na pękanie.

Najlepiej połączyć trzy informacje:

1. Przewidywany termin dojrzałości odmiany.
2. Rzeczywistą wielkość kilku próbnie wyjętych korzeni.
3. Prognozę temperatur i opadów na kolejne dni.

Jak rozpoznać dojrzałe buraki?

Górna część korzenia zwykle jest widoczna nad powierzchnią ziemi. Można delikatnie odgarnąć glebę i ocenić jego średnicę. Typowa wielkość zależy od odmiany, ale buraki o średnicy mniej więcej 5–10 cm najczęściej nadają się już do wykorzystania.

Większy korzeń nie zawsze jest lepszy. Bardzo duże buraki mogą mieć grubszą skórkę, twardszy miąższ i wyraźniejsze pierścienie. Jeżeli zależy Ci na delikatnych warzywach do pieczenia lub gotowania, zbieraj część plonu wcześniej.

Dojrzałość korzenia nie oznacza, że wszystkie liście muszą zaschnąć. Czekanie na całkowite obumarcie naci może narazić plon na długotrwałą wilgoć, choroby i mróz.

Buraki na botwinkę i bieżące wykorzystanie

Młode buraki można wyrywać wcześniej, gdy korzenie są jeszcze małe, a liście delikatne. Taki zbiór działa równocześnie jak przerywka. Usunięcie części roślin tworzy więcej miejsca dla pozostałych korzeni.

Na bieżące potrzeby najlepiej zbierać buraki sukcesywnie. Nie trzeba czekać, aż cały rząd osiągnie jednakową wielkość. Korzenie rosną nierównomiernie, szczególnie gdy wschody były rozłożone w czasie.

Czy buraki wytrzymają pierwszy przymrozek?

Lekki, krótkotrwały spadek temperatury może uszkodzić liście, podczas gdy korzeń ukryty w ziemi pozostanie nienaruszony. Nie oznacza to jednak, że przymrozek jest korzystny albo że można na niego bezpiecznie czekać.

Część buraka często wystaje ponad powierzchnię gruntu. Ta strefa wychładza się szybciej niż fragment osłonięty ziemią. Jeżeli tkanki przemarzną, po odtajaniu mogą stać się miękkie i wodniste.

Burak uszkodzony przez mróz nie nadaje się do długiego przechowywania. Można po dokładnym sprawdzeniu wykorzystać zdrową część możliwie szybko, ale korzeń miękki, szklisty, gnijący lub o nieprzyjemnym zapachu trzeba odrzucić.

Co zrobić, gdy zapowiadany jest przymrozek?

Jeżeli buraki są dojrzałe, najlepiej zebrać je przed spadkiem temperatury. Gdy nie można wykonać całego zbioru, można tymczasowo osłonić zagony włókniną, ale jest to rozwiązanie krótkotrwałe.

Osłona pomaga przy niewielkim nocnym spadku temperatury, lecz nie zastąpi zbioru przed dłuższym ochłodzeniem. Trzeba ją ułożyć tak, aby nie leżała bezpośrednio na wystających korzeniach, a brzegi zabezpieczyć przed wiatrem.

Czy zbierać buraki po deszczu?

Lepiej zaczekać, aż ziemia lekko przeschnie. Mokra gleba mocno przykleja się do korzeni, utrudnia zbiór i sprzyja powstawaniu otarć podczas czyszczenia. W wilgotnych warunkach łatwiej również przenieść chore resztki pomiędzy zdrowymi burakami.

Jeżeli prognozowane są długie opady i spadek temperatury, nie warto czekać na idealną pogodę. Zbiór w lekko wilgotnej ziemi będzie bezpieczniejszy niż pozostawienie dojrzałych korzeni na czas silniejszego mrozu.

Jak wykopać buraki krok po kroku?

1. Wybierz odpowiedni dzień

Najlepszy jest suchy, chłodny dzień bez mocnego słońca. Korzenie nie powinny długo leżeć na rozgrzanym zagonie.

2. Przygotuj narzędzia

Przydadzą się widły ogrodowe lub szerokie widły amerykańskie, rękawice, skrzynki i ostry, czysty nóż. Na lekkiej glebie część buraków można wyciągnąć ręcznie.

3. Spulchnij ziemię obok korzeni

Wbij widły kilkanaście centymetrów od rzędu, aby nie przebić buraków. Unieś bryłę ziemi, zamiast podważać bezpośrednio pojedynczy korzeń.

4. Wyciągaj buraki za podstawę naci

Chwyć liście nisko i pociągnij pionowo. Jeżeli korzeń stawia opór, nie szarp – ponownie spulchnij ziemię.

5. Oczyść bez uderzania

Strząśnij luźną ziemię ręką. Nie obijaj buraków o siebie ani o narzędzia, ponieważ niewielkie pęknięcia skracają trwałość podczas przechowywania.

6. Posortuj plon

Oddziel korzenie przecięte, pęknięte, nadgryzione i porażone chorobami. Zdrowe buraki przeznacz do przechowywania, a lekko uszkodzone wykorzystaj możliwie szybko.

7. Przytnij liście

Nać można odkręcić lub odciąć, pozostawiając krótkie ogonki długości około 1–2 cm. Nie wycinaj stożka wzrostu głęboko w korzeniu.

8. Nie skracaj korzenia palowego

Długi, cienki korzeń pozostaw w całości. Jego odcięcie tworzy ranę, przez którą burak traci sok i jest bardziej narażony na infekcje.

Jak przygotować buraki do przechowywania?

Buraków przeznaczonych do przechowywania nie należy myć. Woda usuwa naturalną warstwę ochronną, a wilgoć pozostająca w zagłębieniach sprzyja rozwojowi pleśni.

Po zbiorze korzenie można pozostawić na krótko w przewiewnym, zacienionym miejscu, aby powierzchnia obeschła. Nie należy suszyć ich przez wiele dni ani wystawiać na ostre słońce. Celem jest usunięcie powierzchniowej wilgoci, a nie odwodnienie warzyw.

Jakie buraki odłożyć na zimę?

Do przechowywania wybieraj korzenie:

• Jędrne.
• Bez głębokich pęknięć.
• Bez miękkich i wodnistych miejsc.
• Bez oznak zgnilizny.
• Nieprzemarznięte.
• Nieprzebite widłami.
• O typowym kolorze i zapachu.
• Z nieuszkodzonym korzeniem palowym.

Bardzo duże i zdeformowane buraki można przeznaczyć do szybszego przetworzenia. Najdłużej zwykle przechowują się zdrowe korzenie średniej wielkości.

W jakiej temperaturze przechowywać buraki?

Najlepsze są warunki chłodne, ciemne i wilgotne, ale bez skraplania wody na warzywach. W warunkach domowych warto dążyć do temperatury około 0–4°C i wysokiej wilgotności powietrza.

W zbyt ciepłym i suchym pomieszczeniu buraki więdną. A w mokrym, niewentylowanym miejscu wzrasta ryzyko pleśni. Temperatura nie może spadać poniżej punktu zamarzania korzeni.

Buraki można układać w skrzynkach warstwami i przesypywać lekko wilgotnym piaskiem. Piasek nie powinien być mokry. Jego zadaniem jest ograniczenie wysychania i kontaktu korzeni ze sobą.

Gdzie przechowywać buraki bez piwnicy?

Niewielką ilość można trzymać w lodówce, najlepiej w perforowanej torbie lub pojemniku zapewniającym ograniczoną wymianę powietrza. Korzenie trzeba regularnie sprawdzać.

Większy zbiór można umieścić w chłodnym garażu, komórce albo innym pomieszczeniu, jeśli temperatura pozostaje stabilna i dodatnia. Skrzyni nie stawiaj bezpośrednio na bardzo zimnej posadzce. Trzeba także zabezpieczyć plon przed gryzoniami.

Najczęstsze błędy przy zbiorze buraków

Czekanie na silny przymrozek

Mróz nie poprawia smaku buraków w sposób, który uzasadniałby ryzyko uszkodzenia. Dotyczy to zwłaszcza korzeni wystających ponad ziemię.

Zbyt wczesny zbiór całego plonu

Jeżeli pogoda jest łagodna, a korzenie małe, mogą jeszcze rosnąć. Warto zebrać próbnie kilka sztuk i ocenić ich wielkość.

Podważanie zbyt blisko rzędu

Widły wbite przy samym korzeniu łatwo przebijają buraka. Bezpieczniej podnieść większy fragment gleby z boku.

Mycie przed przechowywaniem

Umyte korzenie wyglądają estetycznie, ale gorzej znoszą długie składowanie. Myj je dopiero przed wykorzystaniem.

Obcinanie całej góry buraka

Głębokie cięcie otwiera tkankę i powoduje wyciekanie soku. Pozostaw krótki fragment ogonków liściowych.

Przechowywanie uszkodzonych korzeni ze zdrowymi

Jeden gnijący burak może zwiększyć straty w całej skrzynce. Plon należy sortować podczas zbioru, a później regularnie kontrolować.

Trzymanie buraków obok owoców

Dojrzewające owoce, szczególnie jabłka, mogą wydzielać etylen wpływający na przechowywane warzywa. Jeżeli to możliwe, przechowuj je oddzielnie i zapewnij wentylację.

Co zrobić z nacią buraków?

Młode, zdrowe liście można wykorzystać w kuchni podobnie jak botwinkę lub boćwinę. Starsza nać bywa twardsza, ale zdrowy materiał może trafić na kompost.

Liści z wyraźnymi objawami chorób nie należy pozostawiać na zagonie. Jeżeli są mocno porażone, bezpieczniej usunąć je zgodnie z zasadami gospodarowania odpadami zielonymi obowiązującymi w danej gminie.

Po zbiorze warto uprzątnąć grządkę i nie uprawiać buraków ani innych roślin z tej samej rodziny rok po roku w tym samym miejscu. Płodozmian ogranicza nagromadzenie patogenów i jednostronne wyczerpywanie składników z gleby.

FAQ

W jakim miesiącu wykopuje się buraki?

Buraki do przechowywania najczęściej zbiera się we wrześniu lub październiku. Dokładny termin zależy od siewu, odmiany i pogody.

Czy buraki mogą zostać w ziemi po przymrozku?

Po bardzo lekkim, krótkim przymrozku korzenie mogą pozostać zdrowe, ale trzeba je sprawdzić i szybko zebrać. Przemarzniętych buraków nie przechowuje się.

Jak sprawdzić, czy burak jest dojrzały?

Oceń wielkość górnej części korzenia i porównaj ją z cechami odmiany. Możesz wykopać kilka sztuk próbnych z różnych miejsc zagonu.

Czy nać musi zżółknąć przed zbiorem?

Nie. Buraki można zbierać przy nadal zielonych liściach, jeśli korzenie osiągnęły właściwą wielkość.

Czy świeżo wykopane buraki trzeba myć?

Nie, jeśli mają być przechowywane. Wystarczy ostrożnie usunąć luźną ziemię i pozwolić powierzchni obeschnąć.

Jak długo można przechowywać buraki?

W odpowiedniej temperaturze i wilgotności zdrowe korzenie mogą zachować dobrą jakość przez kilka miesięcy. Trzeba je regularnie przeglądać.

Dlaczego buraki pękają w ziemi?

Częstą przyczyną są duże wahania wilgotności – susza, po której następuje intensywne podlewanie lub ulewny deszcz. Znaczenie może mieć również przerośnięcie korzeni.

Czy można zostawić buraki w gruncie na zimę?

W polskim klimacie jest to ryzykowne. Silniejszy mróz może zniszczyć korzenie, dlatego plon przeznaczony do przechowywania lepiej zebrać jesienią.

Decyzję, kiedy wykopać buraki, podejmij przed silniejszym przymrozkiem, ale dopiero po sprawdzeniu dojrzałości korzeni. Najlepszy zbiór wykonuje się w suchy, chłodny dzień, bez przebijania i obijania warzyw. Zdrowych korzeni nie myj, pozostaw im cienki korzeń palowy, skróć nać i umieść plon w chłodnym, ciemnym miejscu. Uszkodzone sztuki wykorzystaj jako pierwsze.

Źródła

• Instytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy, materiały dotyczące uprawy i zbioru warzyw korzeniowych.
• Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, opracowania z zakresu warzywnictwa i przechowalnictwa warzyw.
• University of Minnesota Extension, materiały dotyczące zbioru oraz przechowywania buraków i innych warzyw korzeniowych.
• National Center for Home Food Preservation, zalecenia dotyczące selekcji i przygotowania warzyw do domowego przetwarzania.